Trung Quốc hứng đòn với ngoại giao 'chiến lang'

Trung Quốc đang vấp phải phản ứng dữ dội toàn cầu, khi Australia kêu gọi điều tra Covid-19, Đức và Anh nghi ngại Huawei, trong khi một số nước đòi bồi thường.

Ngày càng xuất hiện nhiều lời chỉ trích nhắm về phía Trung Quốc, cho rằng cách xử lý sai lầm của nước này trong giai đoạn đầu của dịch bệnh đã khiến Covid-19 lan khắp toàn cầu, cướp đi sinh mạng của gần 250.000 người và "đánh gục" nhiều nền kinh tế. Những tranh cãi ngày càng gay gắt về nguồn gốc nCoV và bên phải chịu trách nhiệm đã ảnh hưởng đáng kể đến tham vọng của Trung Quốc nhằm "lấp chỗ trống" trong vai trò lãnh đạo toàn cầu mà Mỹ để lại.

Đáp lại, Trung Quốc phản ứng mạnh mẽ trước những lời chỉ trích. Bắc Kinh vừa tăng cường viện trợ y tế cho một số quốc gia chống Covid-19, vừa thúc đẩy giọng điệu chủ nghĩa dân tộc quyết liệt. Họ vừa tung ra những lời đe dọa tẩy chay kinh tế, đồng thời lại đòi hỏi các nước phải thể hiện lòng biết ơn vì được Trung Quốc giúp đỡ trong khủng hoảng.

Ngay từ trước khi dịch bùng phát, Bắc Kinh đã sử dụng chiến lược ngoại giao quyết liệt mang tên "chiến lang", đặt theo tên loạt phim hành động nổi tiếng Trung Quốc, trong đó quân đội Trung Quốc thực hiện hàng loạt chiến dịch táo bạo trên toàn cầu.

Để thực hiện chiến lược này, một thế hệ nhà ngoại giao trẻ tuổi của Trung Quốc thể hiện nhiệt huyết và lòng trung thành bằng những thông điệp dân tộc chủ nghĩa, thậm chí có lúc tung ra những thông điệp mang tính hăm dọa với quốc gia mà họ được phái tới, theo François Godement, cố vấn cấp cao cho viện Montaigne có trụ sở tại Paris.

Ở các nước châu Âu như Đức, "sự nghi ngờ về Trung Quốc cũng gia tăng nhanh chóng", chuyên gia Angela Stanzel từ Viện các Vấn đề Quốc tế và An ninh Đức cho biết. Tại Đức và Anh, nhiều người lại đặt câu hỏi có nên sử dụng thiết bị Huawei để xây dựng hệ thống 5G hay không. Họ cũng thêm lo ngại về sự phụ thuộc vào nguyên liệu và dược phẩm quan trọng sản xuất tại Trung Quốc.

Pháp, vốn có quan hệ tốt với Trung Quốc, cũng tức giận trước những phát ngôn của các nhà ngoại giao nước này, bao gồm cáo buộc rằng người Pháp cố tình để người cao tuổi chết trong viện dưỡng lão. Ngoại trưởng Pháp Jean-Yves Le Drian và các nhà lập pháp đều thể hiện sự tức giận, mặc dù Pháp - Trung trước đó đã hợp tác trao đổi viện trợ y tế như khẩu trang.

Gần đây, chính phủ Đức phàn nàn rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đang thúc giục các quan chức chính phủ và người đứng đầu công ty lớn của Đức viết thư bày tỏ lòng biết ơn và sự ủng hộ với sự hỗ trợ và nỗ lực chống virus của Bắc Kinh.

Đại sứ Mỹ tại Warsaw Georgette Mosbacher cho biết điều tương tự xảy ra ở Ba Lan. Ông mô tả Trung Quốc hối thúc Tổng thống Andrzej Duda gọi điện cho ông Tập để cảm ơn ông về hàng viện trợ. Cuộc gọi này sau đó được truyền thông Trung Quốc đưa tin rộng rãi. "Ba Lan sẽ không nhận được hàng trừ khi cuộc gọi được thực hiện, vì vậy họ có thể sử dụng cuộc điện đàm đó để tuyên truyền", Mosbacher nói.

Tại Trung Quốc, một số người đã bày tỏ nghi ngại về chiến lược ngoại giao này. Zi Zhongyun, chuyên gia lâu năm về Mỹ tại Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, nhận thấy sự tương đồng trong các phát ngôn chủ nghĩa dân tộc của chính sách "chiến lang" hiện nay với nỗ lực chống lại ảnh hưởng phương Tây thời Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn.

"Cách phản ứng như vậy có nguy cơ khiến mọi thứ mất kiểm soát", bà nói.